Մատենադարանը - Le
Madénatarane
Unicode Ինչ է՞
Տեսնելով որ որոշ գրուածքների մեջ Unicode ի տառանշանագրութիւնները սխալ են նշանակուած այս փոքր յօդուածով կ՛ուզեմ ուղղել եւ բացատրել թէ ինչեն է առաջացած Unicode ի տառերի (définition décimale) տասնորդական նշաանագրական ցեւը որը ոմանք կ՛անուանեն Index Unicode ։
UNICODE ը հնարել են Միատեղուած Վարջութիւնների
Ընկերակցութիւն մը որոնք կը գործեն Տեղագիտութեան եւ Տեղագիտական ծրագիրների
պատրաստութեանը։ Պետք եր միատեղ մտածեին մեկ այնպեսի տառերի վերածման ձեւ
(փոխակերպութիւն) մեկնելով այժմեայ գործածութեան մէջ եղած նշանագրութիւներեն
դեպի մէկ ուրիշը աւելի ընդարձակ եւ հարմար ձեւ որը անուանեցին Unicode։ Այս
աշխատանքին մասնակցեց նոյնպես Adobe ը իր պատրաստած ծրագիրներին եւ տառաշարերին
համար որոնք կը գործեն Apple ի MAC համակարգիչների հետ։
PC գործածողների համար կարդալ գրուածքը
Հայկական
Կետադրութիւնը և Տառաշարեր
որտեղ շատ նոր տեղեկութիւններ կ՛սդանան
Apple ը մինչեւ Unicode ը կը նշանագրեր իր տառաշարերի տառերի անունով եւ մեկ
տասնորդական թիւով որը կը ճշտեր թէ տառը Apple ի տառասեղանի որ խցիկի մէջ եր
դրուած։
8 byte նոց տառասեղանը (Codepage) ունի 256 խցիկներ եւ Apple ը կը նշանագրեր իր
տառասեղանի տառերը 0-255 ավելցնելով այս թուին տառի
անունը եւ այդ բոլորը բաւական եղաւ երկար ժամանակ։
Երբ անցանք Unicode ին այս թուագրութիւնը նոյնպես անցաւ Unicode ի չափին
այսինքն 256×256 = 65536 խցիկներ՝ գիտնալով որ այս թիւը միայն առաջին հարթակի
համար է եւ գիտենք որ Unicode ը կ՛ունենայ ի վեջոյ 256 նման հարթակներ կամ
ուրիշ խօսքով 65536 × 256 = 17.777.216 խցիկներ։
Երբ երրանշան թիւը կարելի եր պահպանել (0 - 256) կարելի է՞ արդյոք Unicode ի
ժամանակ այսպեսի մեծ տասնորդական թիւեր գործածել։
Հայկական տառերին օրինակ առնելով, երբ Unicode ը հասնի իր վերջաւորութեան՝, երբ գործածենք այժմ գոյութիւն ունեցող տասնվեցնորդանշանագրութիւնը (hexadecimal) տառերի նշանագրութիւնը, անոնք կը մնան անփոփոխ միայն մեկ տարբերութիւնով 0x0530 կամ 0x000530 կամ 0x00000530 որը անհամեմատ աւելի հեշտ է եւ հարմար։ Բայց ինչ՞ բան եթէ պահպանենք նախգին տասնորդանշանագրութիւնը (decimal)
Պետք է գիտնալ որ
բոլոր խցիկները երբեք վերջնական չեն լեցուելու քանի որ այսօր արդէն կան ազատ
տարածութիւններ որոնք նշանակուած են անհատական գործածութեան համար։ Այս բոլորը
կը բերէ մեզ հետեւեալ մտքին. կամ տասնորդական նշանագրութիւնը նկատի կ՛առնէ
Unicode ի այս առաջին հարթակի բոլոր խցիկները՝ այդ ժամանակ նշանագրութիւնը կը
մնայ ճիշտ որոշ ժամանակ. կամ տասնորդական նշանագրութիւնը նկատի կ՛առնէ միայն
ներկայիս գոյութիւն ունեցող տառերին եւ այդ ժամանակ այդ նշանները կը փոխուեն
ամեն տառի աւելացումի կամ ջնջումի հետ եւ գրանցուած նիշերը սխալ կ՚ըլլան։ Եթէ
միջակ պարագայ նկատի առնենք ոչ մեկ երաշխաւորութիւն չ՛ունինք որ ներկայ
տասնորդական նշանագրութիւնը մնայ անփոփոխ եթէ հարթակը մեծնայ։
Վերցնենք օրինակ Հայկական տառաշարի շարքը։ Այդ բաժինը կը տարածուի 0x0530
մինչեւ 0x58F։ Առ այսօր գիտենք թէ այդ շարքի 10 խցիկներին ազատ են և թէր չեն
նշանակուած որեւէ տառի։
Յաւելցնենք որ այս
տասնորդական նշանագրութիւնը ժամանակաւոր է քանի որ OpenType տարաշարերի
ստեղծումը (համատեղ ստեղծագործութիւն Adobe ի եւ TrueType ի բարելաւող եւ
խելացի տառաշարեր) այս ձեւի նշանագրութեան գործածութիւնը դադրեցուց դեպի
Հիմնական Unicode ը։ Պետք է ըսել որ այդ կը պատահի այսօր քանի որ այդ OpenType
տառաշարերը արդէն մտեր են գործածութեան մէջ Win XP, Win 2000, Win Vista և
Win 7 ի հետ.
Այլ եւս ինչ՞ կը բերէ այս տասնորդական նշանագրութիւնը՝։ Զանազանուելու՞ Պետքը
ունինք արդյոք՞։
Ճիշտ է որ կան թէր
հին ծրագիրներ որոնք չեն գործեր Unicode ով եւ կը գտնեն այս նշանագրութիւնը
յարմար գործելու համար կարճ ժամանակ մը եւս, բայց ժամանակը կարճ է պետք է
ընտելանալ այս նոր նշոնոկոգրութեանը։
Պետք է գիտնալ որ տառի տասնորդական նշանագրութիւնը միշտ նոյնը չէ։
Եթէ մենք գործենք բազմալեզու եւ բազմատառասեղան տառաշարով որը կը կշրէ մօտ 300 - 400 Ko երք գործենք մեկ տառով որը տասնորդական նշանագրութիւնով կը գտնուի տառաշարի վէրջերը շատ յաւանական է որ նշանակուի 900 կան 1000 նշանագրութեամբ այս ձեւի Շ, բայց եթէ գործենք փոքր անհատական միալեզու տառաշարով որը կ՚ունենայ 200 -300 տառեր այս նոյն տառը կը նշանագրուի աւելի փոքր նիշով։ Կը տեսնանք որ տասնորդական նշանագրութիւնը համապատասխան է գործածուած տառաշարին և կը նշաշանագրէ տառերը տառաշարի մէջ եղած տառերի համեմատ։
Աւելցնենք որ այս նոյն տառը, նոյն բազմալեզու բազմատառասեղանանի տառաշարի մէջ կը նշանագրուի եթէ լեզու փոխենք տարբեր տասնորդական տառանշանագրութիւնով քանր որ տառասեղանը փոխելով կը փոխենք տառերի տեղերը այնպես որ նոյն տառը կ՚սդանայ ուրիշ տասնորդական նշան։
Վերջերս այս երեւոյթը տեսանք թուրքիայի Հայրենակիցի գրութեան մէջ։ Իր խնդրանքն
եր ազքականներ գտել Ֆրանսիայի մէջ բայց նա կը շարունակէ գրել տեղական
ANSI
թուրքական տառասեղանով և մենք իր խնդրանքը կարդալ
չ՚կարողացանք գանի որ բոլոր շեշտաւորուած տառերը նշանագրուեցին տասորդական
նշաններով։ Այդ գրութիւնը կարելի է կարդալ միայն իրեն համակարգիչով։
Adobe ի հիմնական գործոնը տառի անունն է՝։ Անուննէ որ
այս ու հետեւ հաշուի կ՛առնենք։ Որպես ապացոյց այս
խօսքին կը տեսնանք որ Open Type տառաշարերի մէջ Python ծրագրական լեզուն կը
հիմնուի տառի անունի վրայ։
Նոյնը կը տեսնանք երբ կը կազմենք Adobe ի ցեւի
*.pdf ծրար երբ որ հին տարբերակով է
կազմուած - շեշտաւորուած տառեր գործածելու ժանանակ։ Այս անքամ ծրագիրը կը
նշանակէ տառին այս տառաշարի մէջ գրաւած հերդական տասնորդական խցիկի թիվը որը
միայն գործուն է այս տառաշարի համար։
Մեկ բանը մեզ ստույգ է՝ այս տասնորդական նշանագրութիւնը ժամանակաւոր միջոց մըն է մինչեւ վերջնական կիրարումը Unicode ի որը կը բերէ տասնվեցնորդական նշանագրութիւնը (hexadecimal) կամ անուանային՝ ոչ թէ տասնորդական։
Unicode ի առաւելութիւնները։
Միայն Unicode ի գործածելն է որ այդ
բոլոր. առանց տառասեղանի (codepage) լեզուները կարող են
նամակցել եւ գրել կան ծրարներ ուղարկել ցանցի վրայ։
Հայկական լեզուն նման երեւույթի մէջ է քանի որ Հայաստանը երբեք չ՛գործեց
կազմելու եւ տարածելու մեր անհատական տառասեղանը եւ գոհացավ յափշտակելով
Ռուսական տառասեղանը եւ փոխարինել ռուս տառերը հայկական տառերով. կազմել
անհատական գործածութեան համար տառաշար մը առանց մտածելու սփիւռքի հայութեան եւ
միայն իր նեղ կալուածի օքուտին։
Ես անշուշտ այս հարցով Հայաստան դիմեցի 15-20 տարի առաջ բայց հայաստանը լուռ եւ
անձայն մնաց. Կածես թէ Հայկական Ղեկաւարութիւնը այդ հարցի առաջ անզոր էր երբ
շատ աւելի աշխուժ է բազմաթիւ ուրիշ գործերի վրայ։ Յուզիչ է տեսնալ որ ոչիչն
չ՛ըրին տրամադրելու համար համապատասխան պայմանները ժամանակակից Unicode ին եւ
ստեղծել գրագրութեան ծրագիրներ հիմնուած Unicode ի գործածութեան վրայ։
Մինչեւ այսօր
Microsoft ը կ՛առաջարկէ հայերէն լեզուի համար ստեղնաշարերի կարգաւորիչներ որոնք
անկատար են եւ անգործածելի՝ եւ միայն ԱՄՆ ի հայութեան համար։ Պետք եղաւ որ ես
մենակ Անձ այդ հարցը լուծեմ եւ առաջարկեմ ուղղիչ ծրարը մեր աշխարհի ամբողչ
հայութեան՝ ներարեալ հայաստանին՝ Unicode ով գործող տառաշարեր եւ ստեղնաշարեր
որ կարելի ըլլայ մեկս միւսի հետ նամակագրենք։
Երբ
որ մեկ Անձ,
մինակ, ընէ այսպեսզի աշխատանք
ինչ՞ հետեւանք կ՛սդանայինք եթէ մեկ Ինգնակալ Ինգնիշխան Երկիր մը ըրած ըլլար Մեր
Ամբողջ Սփիւռքի եւ Հայաստանի Հայութեան համար։
Գործադրուած միջոցները արդեօք՞ որոշուած չէն նշուած
նպատակի կարեւորութեան հետ։ Թէ ինչպես շատերը հարկադրուած են գրել լադին
ձայնատառաբոխութիւնով։ Արդեօք՞ այս է Հայ Ղեկաւարութեան նպատակը։ Կարող է նաեւ
ըլլայ որոշ անպատասխանատուութիւն։
Ահա ինչու Ես այստեղ կոջ կ՛ընեմ բոլոր բարի կամեցողներին որոնք պատրաստ են
իրենց ազատ ժամանակի մեկ մասը նուիրել այս գործը առաջ շարժելուն։
Զետեղելով «
Հայկական Գրչատուփ ը » ամեն մեկին կարելի կ՛ըլլայ ուղղակի գրել հայերէն ամփորջ
աշխարհին եւ պատասխան սդանալ։
Այդ նոյնպես կ՛օգնէ նամակագրել հայաստանի Բարեացական Ընկերութիւններին
ժամանակակից յարմար միջոցներով առանց միջնորդների կամ թարգմանիչի։
Այլեւս կարելի է ըսել թէ այս առաջի կետը լուծուած է։ Այնու հանդերձ ունենք պակասութիւն գործիգների որոնք մեզ կ՛օգնեն՝.
- Ընդհատման գործիք
որպեսզի բառերի ենդհատումը ճիշտ կատարուի եւ տեղին։
- Ողղագրական ուղղիչ որպեսզի ամենքն համարձակ գրեն (արեւելեան թէ արեւմտեան)
ամենօրեք եւ ազատ։
- Տառերի Ճանաչելու յարմարանք որով կը ձեւափոխենք գրքի տպուած գրուածքը գրուածք
գրութեան...
Կարելի է անշուշտ այս ցանկը երկարել բայց եթէ ունենայինք այսքանը որքան՜
երչանիկ եւ հպարտ կ՚ըլլայինք։
Եթէ ուզեք ունենալ լայն եւ բովանդակալի հայածք հարցերի եւ պատասխանների բոլոր
կետերի վրայ որոնք կը վերաբերուին մեր գրագրութեան առդիացմանը եւ տեղեկագիտական
ժամանակակից Հայկական գրագրութեանը կարդացէք մնացած յօդուածները տեղաւորուած
Մտքերի եւ Լուրերի բաժինը։
Հունվար 2011 թ Ժան Եդուարդ ԱՅՎԱԶԵԱՆ
