Կարավարական Տունը  -  Siège du Gouvernement    

          Ինչ՞ը կը տարբերէ Արեւելեան Հայերէնը Արեւմտեան Հայերէնէն 
               Ինչ՞ը կը տարբերէ սփիւռքի լեզուն Հայաստանի լեզուէն   

 Տարբերութիւնը բացայայտէ երբ կարդանք այս երկու այբուբենները
 և հետեւեալ բացmտրութիւնները։
 Արեւմտեան այբուբենի ցանկը ճշգրիտ նկարն է բոլոր տառերի որոնք
 կազմեր եր Սեսրոբ Մաշտոցը։ Որոնց Կիլիկիյո Ւշխանութիւնը 13րդ
 դառին աւելցուցած է Օ և Ֆ տառերը որպես նոր ձայներ որոնք մինչեւ
 այդ գրուում էին Ո և Փ տառերով կամ Աւ տառակցումը բառի սկսբին
կամ բաղացայնի առաջ։
Որպես օրինակ Պաւղոս, Աւգոստոս, Աւրդնել որոնք դարցան Պօղոս,
Օգոստոս, Օրհնել։
Մեր բոլոր հայերէն գրութիւնները հիմնուած են այս այբուբենի
գործածութեան վրայ, ըլլայ մատենագիրները գրելուց թէ գրքեր
տպագրելու համար երբ լույս եկաւ տպարանը։
Այն բոլորն որ կրթութիւն է, գիտութիւն, կրօնք, գրականութիւն և
գեղարուեստական աշխատանքներ Հայերէն 1500 տարուց աւելի
կարելի է կարդալ միայն այդ տառերի օգնութեամբ առանց ոչ մեկը
վերցնելու։

 Սակայն և այնպես ՜

Ես առիթ ունեցայ, Բարիզում, 2009 թ, այցելել Գրքերի Ցուցահանդէսը
որտեղ ես հանդիպեցի Հայ հրատարակիչներ իրենց աշխատանքներով։
Այնտեղ տեսայ Ֆրանսերէնէ-Հայերէն /Հայերէնէ-Ֆրանսերէն բառարան
մը Սամվել Գասպարյանի հրատարակութիւն ԱՐԻԳ 2007 թ։
Փոքր գրկոյք մը 17 × 17 cm 680 էջանոց։

Այս աշխատանքի Հայերէնէ-Ֆրանսէրէն բաժինը էջ 366 կար ցանկ մը
որը անուանած է  -   Հայերեն Այբուբենը    - տեսեք աջի վրայ։  Բայց
տառերի ցանկը շատ տարբեր է Հայկական Հիմնական Մաշտոցեան
տառացանկեն։ Կը տեսնանք որ վերեւի ցանկի շրչաբակուած տառը այս
երկրորդ ցանկի մէջ անհայտացեր է և որպես նոր տառեր ավելցուած են
երկու տառակցումներ որոնք առաջին ցանկի մէջ տրուած են որպես մեզ
լրացուցիչ տառակցումներ իրենց ձայներով հիմնական Մաշտոցեան
տառացանկի համացայն։
Երբ այս նոր Երեվանյան այբուբենը այլ եւս չ՛ունի Ւ-ւ տառը որ միշտ
իրենց պետք է գրությեան համար պահելը այբուբենի մէջ աւերի Ճիշտ
չե՞ր։ Երբ որ Եվ գրենք բոգրատառերով կը գրուի եվ ոչ թէ և։
Դեռ աւելին տառակցումները կը գրուին միայն բոգրատառերով,
համացայն օրինականութեան բոլոր լեզուների համար որոնք կը
գործածեն հասարակ, անփոփոխ տառակցումներ գրութեան ժամանակ։
Հայաստանը կը ծրագրէ աւելի մեծ երկլեզուանի Բառարաններ
պատրաստել։ Այդ շատ կարեւոր աշխատանք է որպեսզի Ֆրանսերէն
լեզուն տարածուի Հայաստանում և շուտով ինքնուրոյն կազմ ունենան թարգմանիչների։
Այս բառարանը ունի շատ սխալներ թարքմանչական, ուղղագրական և բառեր որոնք ժամանակակից
ֆրանսերէն լեզուէն գործածութիւնէն դուրս են եկեր։

Ինչպես կարելի է առաջարկել Ֆրանսիայում այսպեսի աշխատանք որը ոչ սրբոգրուաց է, ոչ ուղղուած,
այդպես մեծ սխալներով։ Ես միայն V տառի համար (էջ 342-357 = 9 էջ) տեսայ 20 ուղղագրական և
թարգմանչական, վատ թարգմանութիւն կամ հինցած բառեր։ Պետք եր որ Պառօն Կասպարեանը մտածեր
այս երեւոյթների վրայ։
Այս գիրքը հրատարակուել է Երեւանի Գիտութիւնների Կաճառի Լեզուաբանական Բաժնի համաձայնութեամբ
բայց տեսնում ենք որ Հայկական Լեզուբանական Կանոնադրութիւնը որքան անտարբեր է Հայկական Սփիւռքի
կարծիքին այսպես մեծ լեզուաբանական և ուղղագրական  փոփոխութիւններ կիրարկելով։
Հայաստանը այրի է ամեն մեկ գաղթականից որը որոշում է մեկնել սփիւռքութիւն որտեղ կը սորվի
հիմնական Մեսրոբեան գրագրութիւնը։
Ինչու՞ կազմել այս նոր սահմանը Հայաստանի և Սփիւռքի միչեւ։  Որ՞ն է օգուտը։

Արեւմտեան  ձեւով սփիւռք գրելու ձեւը այս է և կը կարդանք spiurk գործածելով իւ = u  ձայնը որը հատուկ
է մեր լեզուին։ Երբ որ արեւելեան ձեւով կը գրենք սփյուռք կը կարդանք spiourk և գործածում  ենք ւ տառը
որը այբուբենից հանուած է և կորսունցուցել ենք u ձայնը։
Մեկ ուրիշ օրինակ բացակա(յ) բառը որի վերջի տառը հանեցին երբ կրկին ավելցնել պետք է բացակայել,
բացակայութիւն գրելու համար։  Այսպես սխալներ կարելի է շատ գտնել բայց միտքը պարզ է։

Եթէ սխալ չեմ այդ գործերի նպատակն եր ստեղծել հայերէն գրելու աւերի պարզ ձեւ անուս մարդկանց
համար որ շուտ սորվին գրելը և կարդալը - և ահա հետեւանքը անմիտ գործի - անուս մարդկանց լեզուի
ուսուցումը տարբեր չ՛պետք է ըլլայ ուսեալ մարդկանց ուսուցումէն։ Այս գործը բոլոր ազգը հետ տարաւ։
Ինչպես կը տեսնենք որոշ հայ լեզուաբաններ ուզեցին խաղալ մեկ խաղալիքով որի գործելու ձեւը լաւ
չէին ընտելացել և փոխանակ դարմանել լրիւ խաբանեցին։ Շատ դիւրին է ջնջել այն որի նշանակութիւնը
մեզ անյայտ է բայց որքան տարիներ պետք կ՛ըլլան ուղղելու և նորոգելու համար։ Լեզուն աղքատացեր է։

Այս երեւոյթը Հայաստանի կողմէն՝ երբ կը ներկայանայ բոլոր Հայութեան միավորողը, որ կոչ կ՛արցակէ
ամփողջ սփիւռքի հայութեան վերադարնալ երկիր հայրենիք շատ աւելի նման է մեկ գայլ եւս փոխադարց
անհասկացողութեան և բաժանման։

Բոլորէն առաջ երիտասարդ սերունդների ուսումը կը տկարանայ քանի որ այլեւս չէն գիտեր կարդալ այն
գրուածքները մեր բանաստեղծների, պատմականների, գրողների։ Մեկ ամբողջ բաժին մը պատմական և
գիտութեան մեր ազգային անցեալի իրենց համար փակ է որուհետեւ անզոր են ուսանել և կիրարել։  Այդ
կը բանայ այն ճամբան որ երկար տարիներ որոշ Հայաստանի Ղեկավարներ կ՛ուզէին իրագործել
Ռուսականացումը և մորացութիւնը մայրենի լեզուի։

Արդէօք այդ՞ է նպատակը։ Շարունակել ռուսականացումը մինչեւ վերջնական հանքչումը Հայկական
լեզուի՞ , 2-3 սերունդներ հետոյ։ Բայց այդ ժամանակ ինչ՞ կ՛ըլլան - ռուսականացուած այլածիններ՞ թէ
մնացորդներ աւելի քանց 3 500 տարիներ անցեալ ունեցող քաղաքակրդութիւն մը որի մինչեւ այսօր
 լեզուն կապն եր իր հայութեան շնորհիւ թէ եւ միայն խօսակցական եր բայց  կրող Հաւատք և
անցնասիրութիւն։ Լեզուն նախ և առաջ մեկ ընդհանուր հօգի է, ընդհանուր կապակցութիւններու համար
երբ գրութիւնը անհրաժեշտ չէ որ մնանք Ժողովուրդ, բայց կը դարնայ անհրաժեշտ երբ կը դարնանք
ազք, կրդութիւն, գիտութիւն։ Ինչու մերժել այն ինչ որ մեր նախնիգները ստերծել են 5րդ դարին և
աղաւաղել 20 րդ դարում։ Ինչ ծանր պատասխանատուութիւն Հայաստանի վրայ այս սխալները ուղղելու
համար։

Հայաստանի կրթեալ և գիտուն դասակարքները շարունակ մեկնում են սփիւռք. դեպի այն երկիրները
որտեղ կարելի է ապրել առանց հարկադրանքի, այնտեղ որտեղ կարելի է գնահատուիլ ըստ արժեքի
ոչ թէ առընջութիւնների և վարցատրութիւն սդանալ համապատասխան գործին։ Ամեն մեկ գաղթը կը
յապաւե շարքը այն մարդկանց որոնք կարող էին լինել նոր ղեկավար, գործատեր, գիտնական իր երկրում։
Շարունակ զրկուելով այս կրթեալ, գիտուն աշխատող դասերի Հայաստանը կ՛աղքատանայ մինձեւ այն օրը
երբ ոչ ուսանող կը մնայ և ոչ ալ ուսուցիչ։ Հայաստանը կը վերեդառնայ անցեալ դարերի ժամանակին,
մնալով այս գեղեցիկ երկրի ավերակների վրայ։ Բայց որ՞ լեզուն կը գործածեն. ռուսերէնը՞, անքլիերէնը՞։
Ինչ՞ արթիւնք այս անմիտ գործերի պատճարով։
Հայաստանը Սփիւռքի հայութեան կ՛ուզէ վերադարցնել երկիր մը որ օրից օր կը կորսնցնե իր
Հայկազկացութիւնը (Arménité)։

Ինչ՞ կ՛ընեն որ պտուղները և բանջարեղենը միշտ ըլլան շուկաներում և լինեմ մատչելի բոլորին։
Ինչու չեն պատրաստեր և դներ վաճառքի փոքր հող վարող մեքենաներ,մեկ կլանանի շարժակոը, որ գործե
կամ հող վառելու, կամ անիվներ դնելով շարժակ դարնայ կցորդ միացնելու և տանել բերքը ծախելու շուկայ։
Այս միջոցը շատ մարդկանց անկախութւոն կը բերեր։ Նոյնիսկ կարելի կ՛ըլլար մշակալ այն հողերը որոնք
թրաքթօրը անկարող է մշակել։ Այս հողային տարածութիւնների տնտեսական կազմակերպութիւնը կը
շատցներ ինքնաբավարարութիւնը բնակչութեան և ներմուծումները կա սակավանան։
Ինչու ընել ապուշ «Պիզնէս» արանց խոր մտածելու թէ ինչ ուղղութիւն տալ այս հարսդացման ձեւին։

Այսօր արաջին պատճարն է որ բոլոր երկիրները խրուած են անսահման  պարտքերի մէջ որոնց
հատուցանելը անկարելի է - Թիւրին դրամը երկրին աղքատութիւն կը բերէ արանց բերելու սբասուած աճի։
Այս երկրի մէջ որոշ մարդիկ հարուսդ կ՛ըլլան, շատ հարուստ բայց մնացածը՞։
Կազմակերպել տեղական արտադրութիւն, տեղական կարիքների համար, տեղակամ բնակջութեան
օգնութեամն։ Չը երազեր միլլիօն Տոլլարներ որոնք մեծնամասնութեան համար անարժեք թուղթեր են։
Եթէ այս մեկ քանի ցուցմունքներին հետեվենք կ՛ունենանք մեկ տարուայ մէջ նոր բնակչութիւն մը, մեկ
ուրիշ հարաբերութեան ձեւ, մեկ նոր կեանք։

Կազմակերպել միատեղ, գործուն ոփիւռքի հետ, Խորհուրդ Միավորող Հայ Լեզուն և Հայ Գրութիւնը։
Այդ աշխատանքները կը վերադարցնեն բոլոր ուսանողներին և մեծահասակներին դեպի հին գրութիւններ
մեր գիտնականների, գրողների, բանաստեղծներ, պատմաբանների աշխատանքները կարդալ և սորվել այն
մեր լեզուի հնչունները որ 8 -10 դպրոցական սերունդների չեն սորուեցուցեր և որոնք անհայտացեր են ։

Այս  տողերի գրուածը թիւրին կ՛երեւայ երբ հակարակն է գանի որ պետք է գործի դնել ոչ թէ աշխատողներ
զուրկ որոշումների, անտարբեր գործը վարելու ձեւին այլ պատասխանատու անձեր որ ունակ են ձեռք
արնելև վարել մինչեւ վերջ գործը որի համար կը պայքարեն։

Որքան՞ կորած տարիներ։
Որքան՞ տարիներ որ սկսել կիրարել այս մեկ քանի յայտնի և պարզ խրատները։

Եթէ ես կարողանայի պատմել այս բոլորը Սփիւռքի հետ կապ պահպանող Նախարարութեան
Պատկամավորին Տիկին Հերանուշ Հակոբեանին իր Ֆրանսիայ եկած ժամանակ, այս խօսքերը կարելի է
որոշ օգնութիւն աճակցեր այս կարծիքնարի համար։

Հայաստանի Դեսպանատան մտածող գլուխները հանդիպումը չ՛կամեցան

 
                                                                           Սեպտենբեր  2011 թ   Ժան Եդուարդ  Այվազյան